De Leidse Hortus bezoeken: historische tuin en bijzondere plantencollecties

In de Hortus botanicus Leiden komen ruim vier eeuwen tuingeschiedenis, levende plantencollecties en botanisch onderzoek samen. Je kunt er tropische kassen combineren met thematuinen, oude bomen en planten die een verhaal vertellen over de banden tussen Nederland en Azië. Het verschil tussen die onderdelen maakt de tuin interessant: van vochtige tropen tot de koelere, drogere Wintertuin.

De Hortus werd in 1590 aangelegd en is in de eeuwen daarna uitgebreid. Volgens de instelling is het de oudste botanische tuin van Nederland. Voor een bezoek kun je zelf onderdelen uitkiezen of aansluiten bij een instapexcursie. Hieronder vind je een selectie, met de praktische verschillen die voor je bezoek van belang zijn.

Van vroege tulpencollecties tot plantenbehoud

De geschiedenis van de Hortus is nauw verbonden met die van de tulp. Carolus Clusius kweekte hier de eerste grote tulpencollecties van Europa. Die achtergrond geeft de Bollentuin extra betekenis.

De tuin heeft daarnaast een onderzoeksfunctie. De Hortus noemt de tropische orchideeën uit Zuidoost-Azië zijn grootste onderzoekscollectie, met meer dan 4.000 soorten. Die verzameling dient volgens de instelling kennis, behoud en onderzoek. Een concreet voorbeeld van plantenbehoud staat in het jaarverslag over 2019: de Hortus kweekte zaailingen van de nachtbloeiende orchidee Bulbophyllum nocturnum en deelde plantjes met internationale tuinen om de soort voor uitsterving te helpen behoeden.

Tropische kassen en de koelere Wintertuin

In de tropische kassen noemt de Hortus onder meer orchideeën, vleesetende bekerplanten en varens als onderdelen van de collectie. Wie vooral voor bijzondere groeivormen komt, heeft hier dus verschillende plantengroepen bij elkaar. Ook de reuzenaronskelk hoort bij het verhaal van de tuin: volgens de Hortus komt deze oorspronkelijk uit West-Sumatra en groeit hij hier al jaren. Dat betekent niet dat je hem bij ieder bezoek in bloei aantreft.

De Wintertuin heeft een ander klimaat. Deze subtropische kas is volgens de Hortus koeler en droger dan de tropische kas en bevat onder meer kuipplanten, vetplanten en vleeseters. Door beide kassen te bezoeken, kun je die verschillende groeiomstandigheden naast elkaar zien.

Oude bomen, Japanse banden en een fossiele verrassing

Buiten kun je de aandacht verleggen van kasplanten naar bomen en thematuinen. De Hortus noemt de tulpenboom zijn oudste boom. De Japanse iepen hebben een andere historische betekenis: volgens de tuin zijn het originele Siebold-exemplaren uit de negentiende eeuw, die herinneren aan de banden tussen Japan en Nederland. De Japanse tuin en de Mediterrane tuin bieden daarnaast ieder een eigen thematische invalshoek.

Een andere bijzondere soort is Wollemia nobilis. De Hortus vertelt dat deze boom tot 1994 alleen als fossiel bekend was, totdat Australische wetenschappers een levende populatie ontdekten.

Zelf kiezen of mee met een gids

De Hortus biedt thematische wandelroutes aan waarmee je zelf een accent aan je bezoek kunt geven. Je kunt je selectie bijvoorbeeld laten draaien om de kassen, historische bomen of thematuinen. Dat is geen vastgelegde route: welke onderdelen je combineert, hangt af van je belangstelling.

Wil je uitleg bij de planten en de geschiedenis, bekijk dan de officiële informatie over de instapexcursie. De gids voert bezoekers volgens de Hortus langs bijzondere planten, bloeiers en hoogtepunten van de collectie. Via die pagina kun je de ticketkalender raadplegen voor beschikbare data en de voorwaarden voor deelname.

Openingstijden, entree en de Oude Sterrewacht controleren

Controleer de actuele bezoekersinformatie met tarieven en toegankelijkheid voor je bezoek. Volgens de Hortus is de tuin van 21 maart tot en met 20 september dagelijks geopend van 9.00 tot 18.00 uur en van 21 september tot en met 20 maart van 10.00 tot 17.00 uur. De sluitingsdagen zijn 3 oktober en 25 december tot en met 1 januari.

De vermelde entree voor volwassenen is €14 aan de kassa of €13,50 online. Kinderen van 4 tot en met 18 jaar betalen €6; kinderen tot en met 3 jaar en Museumkaarthouders hebben gratis toegang. Reserveren is niet verplicht. Controleer via de bezoekersinformatie de tarieven, uitzonderingen en sluitingsdagen opnieuw. Wil je ook Planten & Planeten in de Oude Sterrewacht bekijken, controleer dan afzonderlijk de openingstijden en bezoekmogelijkheden daarvan. De Hortus vermeldt hiervoor woensdag tot en met zondag van 11.00 tot 16.00 uur.

Toegankelijkheid verschilt per onderdeel

Volgens de Hortus is een groot deel van de tuin toegankelijk voor mensen die minder goed ter been zijn en voor rolstoel- of scootmobielgebruikers. Niet bereikbaar voor rolstoelgebruikers zijn het Tropisch Terras, de loopbruggen in de Tropische Kassen en Wintertuin, de Victoriakas en enkele paden met zachte ondergrond. De tuinen zijn vanaf het verharde pad te bekijken.

Bij de entree zijn volgens de Hortus gratis rolstoelen en een rolstoeltoegankelijk toilet beschikbaar. Voor meer dan één rolstoel raadt de tuin aan vooraf te reserveren. Wie zich niet zelfstandig door de Hortus kan bewegen, mag gratis een begeleider meenemen. Direct bij de Hortus is geen invalidenparkeerplaats; de bezoekersinformatie noemt vier plaatsen bij het Lipsiusgebouw en één bij het Rijksmuseum van Oudheden. Controleer de voorzieningen en beperkingen vóór vertrek via de hierboven gelinkte officiële bezoekersinformatie.

Illustratieve foto. Foto: User:AWossink, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons