Historische bronnen over Leiden: een korte introductie
Historische kaarten, adressen en gegevens over bewoners bieden aanknopingspunten om de vroegere stad Leiden te onderzoeken.
Een begin ligt bij historische kaarten en bronnen die aan locaties zijn gekoppeld. Daarvoor zijn onder meer het project Historisch Leiden in Kaart en kaarten van Leiden en omgeving uit 1611 en 1687 beschikbaar. Ze benaderen de stad op verschillende schaalniveaus: van adressen en bewoners tot plaatsen in de omgeving.
Historische gegevens aan een plek verbinden
Historisch Leiden in Kaart, een project van Erfgoed Leiden en Omstreken, koppelt verschillende historische bronnen digitaal aan elkaar. Door informatie met locaties te verbinden, kunnen onderzoekers ruimtelijke vragen stellen. Het gaat daarmee om meer dan het bekijken van een oude kaart: ook gegevens over mensen kunnen een plek krijgen in het historische stadsbeeld.
Een van de bronnen is het Straten- en Grachtenboek, dat Erfgoed Leiden omschrijft als een soort kadastrale kaart. Het vormt een aanknopingspunt voor onderzoek naar de indeling van de vroegere stad. De projectwebsite vermeldt wel dat de database nog niet compleet is en regelmatig wordt aangevuld.
Leiden en de omliggende plaatsen op kaart
Voor een blik op de omgeving beschrijft Geschiedenis van Zuid-Holland een kaart uit 1611, afkomstig uit een kaartboek van drie hoogheemraadschappen. Floris Balthasars en zijn zoon karteerden daarop onder meer Leiden, Leiderdorp, Zoeterwoude en Benthuizen.
Daarnaast is er een beschrijving van een kaart van Leiden en omgeving uit 1687. Die kaart komt uit een kaartverzameling van het Nationaal Archief en is geregistreerd onder inventarisnummer 4.ZHBP 4.50, blad 20. Volgens Geschiedenis van Zuid-Holland zijn de kaarten via het Nationaal Archief in hoge resolutie te bekijken en te downloaden. De beschrijving wijst echter geen stadsgrens aan; een concrete grenslijn valt er op basis van deze informatie niet uit af te leiden.
Ook bewoners maken de oude stad inzichtelijk
Naast kaarten ontsluit Erfgoed Leiden de Volkstelling van 1581. Die is getranscribeerd en doorzoekbaar gemaakt en bevat volgens de erfgoedorganisatie ruim 12.000 personen. Onder de opgenomen gegevens zijn beroepen en adressen: informatie waarmee de geschiedenis van de stad ook op het niveau van haar bewoners onderzocht kan worden.
Juist die combinatie is het uitgangspunt van Historisch Leiden in Kaart. Een kaart geeft een ruimtelijk beeld; een adres of beroep voegt daar informatie over het leven in de stad aan toe. Het project brengt zulke verschillende bronnen digitaal met elkaar in verband.
Illustratieve foto. Foto: 8300 via Pixabay (Pixabay-licentie)
